نمىتوانيم همهء آنها را جبران كنيم ، بنابراين لااقل بايد قدرشناسى كنيم . قرآن مىفرمايد : « « لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِى لَشَدِيدٌ » ؛ اگر شكرگزارى كنيد ( نعمت خود را ) بر شما خواهم افزود و اگر ناسپاسى كنيد مجازاتم شديد است » . « 1 » شكر نعمت ، نعمتت افزون كند * كفر ، نعمت از كفت بيرون كند مطابق آيه نه تنها نعمت از او گرفته مىشود بلكه عذاب الهى جانشين نعمت مىشود . اين دربارهء نعمتهايى كه از ناحيهء انسانها به هم مىرسد نيز صادق است كه اگر بتوانيم جبران كنيم و اگر نتوانيم با زبان شكرش را انجام مىدهيم ، امّا دربارهء نعمت الهى كه سرتاپاى ما را فرا گرفته چگونه مىتوانيم شكر كنيم ؟ ! نعمت وجود ، عقل ، سلامت ، هدايت ، ايمان ، ولايت و . . . حتّى اگر شكر بگوييم خود شكر هم نعمت است . در عبارت امام سجاد عليه السلام آمده است : « فَكَيْفَ لى بِتَحْصيلِ الشُّكْرِ و شُكْرى ايّاكَ يَفْتَقِرُ إلى شُكْرٍ ، فَكُلَّما قُلْتُ لَكَ الحَمْدُ وَجَبَ عَلَىَّ لِذلكَ انْ اقولَ لَكَ الحمدُ ؛ چگونه مىتوانم حقّ شكر تو را بجاى آورم ، درحالى كه همين شكر من نياز به شكرى دارد ، و هر زمان كه مىگويم تو را سپاس بر من لازم است كه به خاطر همين توفيق شكرگزارى بگويم تو را سپاس » . « 2 » به همين جهت بزرگان مىگويند كه شكر نعمت خدا فقط يك راه دارد و آن اظهار عجز و ناتوانى از شكر نعمتهاى اوست ، همان‌گونه كه در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه مىفرمايد : « خداوند به موسى عليه السلام وحى فرستاد كه حقّ شكر مرا ادا كن ، عرض كرد : پروردگارا چگونه حقّ شكر تو را ادا كنم ، در حالى كه هر زمان شكر تو را بجا آورم ،

--> ( 1 ) ابراهيم ، آيهء 7 . ( 2 ) مناجات شاكرين از مناجاتهاى پانزده گانهء امام سجاد عليه السلام در بخش دوم مفاتيح نوين اثر آية اللَّه العظمى مكارم شيرازى .